6 chiếc mũ tư duy: Hiểu sâu, quy trình và ví dụ áp dụng

6 chiếc mũ tư duy là phương pháp tư duy được hình thành dựa trên sáu chiếc mũ ẩn dụ nhằm thể hiện các kiểu tư duy của con người. Phương pháp 6 chiếc mũ tư duy thường được sử dụng nhiều trong các buổi đánh giá tư duy phản biện. Đây được xem là công cụ hữu dụng nhằm giúp bạn có thể đánh giá vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau, từ đó đưa ra quyết định tối ưu nhất.

Định nghĩa về phương pháp 6 chiếc mũ tư duy

Phương pháp 6 chiếc mũ tư duy là phương pháp được nghiên cứu bởi nhà tư duy Edward de Bono. Phương pháp này sử dụng 6 chiếc mũ ẩn dụ, mỗi chiếc mũ mang  màu sắc khác nhau nhằm thúc đẩy việc xem xét một vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau. Mỗi chiếc mũ tương ứng với một loại tư duy cụ thể, giúp người tham gia buổi thảo luận hay quá trình ra quyết định tập trung vào một khía cạnh cụ thể của vấn đề.

Định nghĩa của phương pháp 6 chiếc mũ tư duy
Định nghĩa của phương pháp 6 chiếc mũ tư duy

Tìm hiểu về đặc điểm của phương pháp 6 chiếc mũ tư duy

Sự khách quan: mũ trắng

Chiếc mũ tư duy màu trắng trong phương pháp này tập trung mô tả các thông tin dựa trên hiện thực. Từ đó, tiến hành thu thập và đưa ra các dữ liệu và thông tin khách quan. Khi áp dụng chiếc  mũ này, đồng nghĩa với việc bạn phải bỏ đi sự thành kiến, những tranh cãi và dự định để tập trung hoàn toàn vào dữ liệu, những thông tin liên quan đến vấn đề.

Có thể giải quyết một vài vấn đề thông qua chiếc mũ tư duy màu trắng như:

  • Những thông tin có sẵn của vấn đề này gồm những gì?
  • Những thông tin cần thu thập thêm để giải quyết vấn đề này là gì?
  • Làm thế nào để bổ sung dữ liệu, thông tin còn thiếu?

Sự trực giác: mũ đỏ

Chiếc mũ màu đỏ trong 6 chiếc mũ tư duy của Edward de Bono đại diện cho cảm xúc và những ý kiến cá nhân. Những người mang chiếc mũ màu đỏ thường chia sẻ cảm nhận, ý kiến và đánh giá cá nhân mà không cần phải lý giải tại sao hay đưa ra bất kỳ chứng cứ nào nhằm minh chứng cho cảm nhận của mình.

Những vấn đề có thể giải thích bằng chiếc mũ tư duy màu đỏ gồm:

  • Hiện tại, bản thân có cảm giác như thế nào?
  • Trực giác đang mách bảo bạn điều gì liên quan đến vấn đề này?
  • Bạn có hứng thú với vấn đề này hay không?

Chiếc mũ màu đỏ giúp cá nhân hoặc nhóm có thể hiểu rõ hơn về tâm trạng và cảm nhận, việc này giúp quá trình tư duy được cân bằng và đưa ra những góc nhìn toàn diện hơn.

Sự tiêu cực và điểm tối: mũ đen

Chiếc mũ tư duy màu đen đại diện cho việc đánh giá và tập trung vào những khía cạnh tiêu cực và nhược điểm của một vấn đề hay quyết định trong dự án, tình huống cần giải quyết. Những người “đội” chiếc mũ này thường đưa ra những quan điểm và có cái nhìn sâu sắc trong việc nhìn nhận vấn đề, đảm bảo sự an toàn và tránh khỏi những rủi ro. Vì có quan điểm sâu sắc nên những người “đội” chiếc mũ đen thường có phương án dự phòng hoặc những điều chỉnh kịp thời giúp hạn chế tối đa các vấn đề phát sinh.

Chiếc mũ đen trong phương pháp 6 chiếc mũ tư duy của  Edward de Bono thường được sử dụng để giải đáp cho những câu hỏi sau:

  • Những tình huống rủi ro nào có thể xảy ra?
  • Tình huống xấu nhất phải đối mặt của vấn đề này là gì?
  • Vấn đề này có tồn tại nguy cơ tiềm ẩn nào không?
  • Những khó khăn gặp phải trong quá trình triển khai dự án này là gì?
  • Vấn đề phải khắc phục trong tình huống này là gì?

Chiếc mũ màu đen giúp đảm bảo rằng các nhóm tư duy xem xét một vấn đề một cách toàn diện bằng cách đánh giá cả những khía cạnh tiêu cực và nhược điểm, từ đó hỗ trợ quá trình ra quyết định.

Đặc điểm của 6 chiếc mũ tư duy
Đặc điểm của 6 chiếc mũ tư duy

Sự tích cực: mũ vàng

Nếu chiếc mũ tư duy màu đen tập trung vào khía cạnh tiêu cực và những nhược điểm thì chiếc mũ tư duy màu vàng lại tập trung vào sự tích cự, cơ hội và điểm mạnh của dự án, vấn đề cần giải quyết. Những người đội chiếc mũ vàng thường đưa ra ý kiến tích cực, lạc quan và logic bằng cách nêu ra những ưu điểm, lợi thế và sự độc đáo của dự án. 

Những người đội chiếc mũ vàng được đánh giá là tư duy mang đến nguồn động lực thúc đẩy tiến về phía trước, đưa ra những tuy duy mới lạ và độc đáo trong bất kỳ tình huống nào. 

Để giải quyết các vấn đề, chiếc mũ tư duy màu vàng thường được dùng để trả lời những câu hỏi như:

  • Điểm mạnh, cơ hội, hay những ưu điểm của vấn đề này là gì?
  • Lợi ích khi áp dụng giải pháp này vào dự án, vấn đề cần giải quyết là gì?
  • Tính khả thi của dự án này thể hiện ở điểm nào?

Chiếc mũ màu vàng giúp cân bằng quá trình ra quyết định bằng cách tập trung vào những khía cạnh tích cực và cơ hội, làm tăng động lực và sự lạc quan trong nhóm 6 chiếc mũ tư duy.

Sự sáng tạo: mũ xanh lá cây

Chiếc mũ tư duy màu xanh lá cây tập trung vào tư duy sáng tạo và mở rộng ý tưởng khi nhìn nhận vấn đề từ nhiều khía cạnh khác nhau. Những người đội chiếc mũ màu xanh lá cây thường dồi dào ý tưởng và sự sáng tạo. Những người này có thể dễ dàng tìm ra giải pháp cho bất kỳ vấn đề, tình huống khó khăn trong dự án, cuộc sống.

Chiếc mũ màu xanh lá cây sẽ giải quyết những câu hỏi liên quan đến dự án như:

  • Vấn đề này có thể giải quyết bằng những phương án khách không?
  • Có thể làm gì để giải quyết tình huống này?
  • Điểm tích cực, cơ hội của vấn đề này là gì?
  • Dự án này có khả thi không?
  • Lợi ích mà dự án này mang lại là gì?

Chiếc mũ tư duy màu xanh lá cây mang đến những điểm mới, khai thác những góc cạnh khác của vấn đề trong quá trình tư duy, từ đó xem xét việc áp dụng những ý tưởng mới này để phát triển dự án.

Tiến trình: chiếc mũ màu xanh dương

Trong 6 chiếc mũ tư duy, mỗi màu sắc đại diện cho mỗi đặc tính khác nhau giúp mang đến góc nhìn toàn diện để đưa ra phương án giải quyết tối ưu nhất. Chiếc mũ tư duy màu xanh dương đại diện cho tư duy tổ chức, quy trình và hệ thống, giúp vấn đề được nhìn nhận một cách bao quát nhất.

Chiếc mũ tư duy màu xanh thường dễ dàng điều phối, sắp xếp, tổ chức và kiểm soát quá trình tư duy của những chiếc mũ trên. Chiếc mũ màu xanh dương tổng hợp thông tin từ tất cả các chiếc mũ khác, đảm bảo hiệu quả của cả quá trình tư duy và đưa ra quyết định.

Chiếc mũ màu xanh dương sẽ được giải quyết thông qua việc trả lời các câu hỏi như:

  • Giá trị cốt lõi của vấn đề này là gì?
  • Chiếc mũ tư duy nào giải quyết vấn đề này là phù hợp nhất?
  • Kết quả then chốt và quan trọng nhất của vấn đề này là gì?
  • Cần thời gian bao lâu để giải quyết vấn đề này?
  • Thông tin cần thiết để giải quyết vấn đề này là gì?

>Những lợi ích của 6 chiếc mũ tư duy

Phương pháp 6 chiếc mũ tư duy được đánh giá là công cụ đơn giản và có hiệu suất thực tế cao, giúp con người có thể tập trung vào nhiều khía cạnh khác nhau để đưa ra phương án giải quyết vấn đề một cách toàn diện. Có thể kể đến các lợi ích chính của phương pháp này gồm:

  • Quan điểm đa dạng: phương pháp 6 chiếc mũ tư duy giúp người dùng có cái nhìn bao quát về vấn đề, nhìn nhận các tình huống xảy ra từ nhiều khía cạnh khác nhau. Việc này giúp loại bỏ tư duy một chiều, chỉ nhìn vấn đề từ một góc và vội vàng đưa ra quyết định.
  • Sự cân bằng giữa cảm nhận và tư duy logic, giúp quyết định được đưa ra một cách chính xác nhất.
  • Thông qua chiếc mũ tư duy màu đen và chiếc mũ tư duy màu vàng, người phân tích có thể nhìn nhận được những hạn chế, nhược điểm cần khắc phục để đưa ra phương án giải quyết tối ưu, chớp lấy cơ hội và hạn chế rủi ro xảy ra.

Quy trình thực hiện phương pháp 6 chiếc mũ tư duy

Phương pháp 6 chiếc mũ tư duy được thực hiện theo 5 bước cơ bản sau:

  • Bước 1: Sử dụng chiếc mũ màu trắng để đưa ra tất cả những thông tin, dữ liệu thực tế và được chứng minh có cơ sở rõ ràng.
  • Bước 2: Đưa ra ý kiến, sự sáng tạo dưới nhiều cách thức khác nhau để đưa ra các phương án giải quyết thông qua chiếc  mũ màu xanh lá cây.
  • Bước 3: Đánh giá toàn diện vấn đề, ưu điểm, nhược điểm cũng như cơ hội và thách thức thông qua hai chiếc mũ màu đen và chiếc mũ tư duy màu vàng.
  • Bước 4: Đưa ra những quyết định thiên về cảm xúc thông qua chiếc mũ màu đỏ.
  • Bước 5: Cuối cùng, đưa ra tiến trình và hoạch định, sắp xếp tất cả các dữ kiện thu thập được trong suốt quá trình và đưa ra phương án giải quyết thông qua chiếc mũ tư duy màu xanh dương.

Tùy vào dự án, vấn đề đang gặp phải mà thứ tự của những chiếc mũ tư duy sẽ có sự biến đổi để phù hợp với vấn đề thực tế.

Ví dụ áp dụng cụ thể

Một cửa hàng ngày càng bị nhiều khách hàng phàn nàn vì phân loại hàng hóa bừa bộn gây khó khăn trong quá trình mua hàng. Với tình huống này, chủ cửa hàng có thể giải quyết vấn đề bằng phương pháp 6 chiếc mũ tư duy như thế nào?

Áp dụng phương pháp 6 chiếc mũ tư duy vào giải quyết vấn đề
Áp dụng phương pháp 6 chiếc mũ tư duy vào giải quyết vấn đề
  • Bước 1: Chiếc mũ tư duy màu trắng

Chủ cửa hàng nên bắt đầu bằng việc thu thập thông tin về lời phàn nàn từ khách hàng. Cần xác định rõ về những khía cạnh cụ thể của vấn đề, như loại hàng hóa nào bị bừa bộn, tần suất của vấn đề, và cảm nhận của khách hàng.

  • Bước 2: Áp dụng chiếc mũ tư duy màu để đánh giá nhược điểm

Sử dụng chiếc mũ đen để xem xét các khía cạnh tiêu cực và tiêu cực của tình huống. Đánh giá những hậu quả tiêu cực của việc phân loại hàng hóa không gọn gàng và có thể tìm ra các rủi ro gây ảnh hưởng đến doanh số bán hàng và hài lòng của khách hàng.

  • Bước 3: Áp dụng chiếc mũ tư duy màu xanh lá cây

Sử dụng chiếc mũ xanh lá cây để tạo ra các giải pháp sáng tạo cho vấn đề. Có thể xem xét cách sắp xếp lại không gian cửa hàng, sử dụng biểu ngữ, hay áp dụng các phương tiện trực tuyến để giúp khách hàng tìm kiếm hàng hóa dễ dàng hơn.

  • Bước 4: Chiếc mũ tư duy màu vàng

Tập trung vào việc tìm ra các lựa chọn tích cực để giải quyết vấn đề. Có thể xem xét việc tăng cường nhân viên để hỗ trợ khách hàng, cải thiện bảng mô tả sản phẩm, hay sử dụng kỹ thuật số để tăng cường trải nghiệm mua sắm.

  • Bước 5: Áp dụng chiếc mũ tư duy màu đỏ

Hiểu rõ cảm xúc của khách hàng thông qua chiếc mũ đỏ. Điều này giúp chủ cửa hàng thấu hiểu tâm trạng và những vấn đề cảm xúc mà khách hàng có thể gặp khi phải đối mặt với việc phân loại hàng hóa bừa bộn.

  • Bước 6: Áp dụng chiếc mũ màu xanh dương để quản lý quá trình

Sử dụng chiếc mũ xanh dương để quản lý quá trình giải quyết vấn đề. Điều này bao gồm việc xác định mục tiêu cụ thể, lên kế hoạch thực hiện, và theo dõi tiến triển của các giải pháp đề xuất.

Với tình huống này, ta đã thay đổi vị trí của 6 chiếc mũ tư duy để phù hợp với tình huống thực tế. Việc này giúp quá trình thu thập thông tin, đánh giá và đưa ra quyết định về việc bày trí quầy hàng và sắp xếp nhân viên để hỗ trợ khách hàng tốt hơn.

Những điều cần lưu ý khi áp dụng phương pháp 6 chiếc mũ tư duy

  • Hãy linh động trong việc sắp xếp thứ tự sử dụng của các chiếc mũ để có thể đưa ra phương án giải quyết đúng đắn.
  • Mỗi chiếc mũ đều có công năng phù hợp khi được đưa vào quy trình một cách logic. Có thể tập trung vào nhiều chiếc mũ cùng lúc, tuy nhiên cần chú ý để tránh gây nên xung đột trong suy nghĩ.
  • Để thông tin chính xác và đầy đủ, có thể sử dụng lại các chiếc mũ tư duy đã sử dụng trước đó.
  • Trong khi áp dụng chiếc mũ tư duy, cần giữ sự tập trung vào khía cạnh cụ thể của vấn đề mà chiếc mũ đó đại diện, tránh tình trạng lạc hướng.
  • Khi chuyển từ chiếc mũ này sang chiếc mũ khác, hãy xem xét các ý kiến và thông tin có thể được kết hợp để tạo ra quan điểm toàn diện.

Ưu và nhược điểm của phương pháp 6 chiếc mũ tư duy

Ưu điểm 

  • Phương pháp này giúp chúng ta tập trung vào nhiều khía cạnh khác nhau, từ đó đưa ra phương án và quyết định một cách khách quan.
  • Năng cao tư duy sáng tạo và suy luận vấn đề.
  • Hạn chế các mâu thuẫn trong quá trình tranh luận.

Nhược điểm

  • Có thể gây mất thời gian với những quyết định có thể đưa ra phương án giải quyết nhanh chóng hay những tình huống cần ra quyết định khẩn cấp.
  •  Có thể dẫn đến sai lệch khi sử dụng các chiếc mũ sai quy trình, sử dụng các chiếc mũ sai cách.

Lời kết

Phương pháp 6 chiếc mũ tư duy chính là chìa khóa của sự tập trung và tính kỷ luật. Đây được xem là phương pháp hữu hiệu giúp quá trình làm việc nhóm diễn ra thuận lợi và thống nhất quan điểm với nhau. Chúng ta có thể sử dụng bất kỳ chiếc mũ nào trong phương pháp này để phân tích vấn đề, đưa ra giải pháp phù hợp cho vấn đề đang gặp phải. 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *